dr Magdalena Paszkiewicz⬇ pobierz wszystko jako jeden plik HTML

Materiały edukacyjne · dr Magdalena Paszkiewicz

Interaktywne rysunki do matematyki

Rysunki i animacje do matematyki na pierwszych latach studiów. Każdy można prowadzić krok po kroku (przyciski ◀ krok, krok ▶ albo strzałki na klawiaturze), odtworzyć w całości (▶ odtwórz, spacja) i zmieniać jego parametry suwakami. Wartości granic, asymptot i ekstremów są wyliczane symbolicznie.

Jak się uczyć: zanim przesuniesz suwak albo klikniesz krok ▶, przewidź, co się stanie – a potem sprawdź. Kolory mają stałe znaczenie: zielony – rosnąca, wypukła; niebieski – malejąca, wklęsła; bordowy – wyróżniony punkt, wynik; fioletowy – obszar, zbiór wartości.

51 rysunków · animacje uruchamiają się po przewinięciu do nich albo przyciskiem ▶ uruchom animację.

Funkcje i ich własności

Funkcja jako maszyna, wykres punkt po punkcie

●○○ wstęp

Funkcja przyporządkowuje każdemu argumentowi x z dziedziny dokładnie jedną wartość f(x). Wykres to zbiór wszystkich punktów (x, f(x)): animacja dokłada je po jednym, a w x=-2 pokazuje argument spoza dziedziny.

Dziedzina i zbiór wartości jako rzuty

●○○ wstęp

Dziedzinę odczytujemy jako rzut wykresu na oś x (prosta pionowa przecina wykres), zbiór wartości jako rzut na oś y (prosta pozioma przecina wykres).

Monotoniczność: para x_1<x_2

●○○ wstęp

Funkcja jest rosnąca w zbiorze X, gdy dla x_1<x_2 zawsze f(x_1)<f(x_2). Dla x_1=-4 animacja znajduje parę punktów, dla której warunek nie zachodzi w (-\infty,-2)\cup(-2,0\rangle.

Przesuwanie wykresu o wektor

●○○ wstęp

Najpierw przesunięcie poziome f(x)\to f(x+a) (o wektor [-a,0]), potem pionowe \to f(x+a)+b (o wektor [0,b]). Suwaki: wybór funkcji, a, b.

Przekształcenia wykresu: odbicia i skalowanie

●○○ wstęp

Rozszerzenie przesuwania: -f(x), f(-x), |f(x)|, f(|x|), k\cdot f(x), f(kx).

Sterowanie: rodzaj przekształcenia, współczynnik k

Typowy błąd: „f(2x) rozciąga wykres dwa razy” (w rzeczywistości ściska go w poziomie).

Co zobaczysz krok po kroku
  1. wykres f i wybrane punkty charakterystyczne
  2. każdy punkt jedzie do obrazu (strzałki), np. (x,y)\mapsto(x,-y)
  3. dla |f(x)|: tylko część pod osią x odbija się w górę
  4. porównanie f(2x) (ściśnięcie do osi y) z 2f(x) (rozciągnięcie od osi x)

Funkcja odwrotna jako odbicie względem y=x

●●○ typowy wykład

Wykres f^{-1} powstaje przez zamianę współrzędnych punktów: (a,b)\mapsto(b,a).

Sterowanie: funkcja (2^x, x^3, x^2 na \langle0,\infty), x^2 na \mathbb{R})

Typowy błąd: „f^{-1}(x)=\frac{1}{f(x)}” oraz „każda funkcja ma odwrotną”.

Co zobaczysz krok po kroku
  1. wykres f (np. 2^x) i prosta y=x
  2. punkty wykresu „przelatują” na drugą stronę prostej y=x (prostopadle)
  3. powstaje wykres \log_2 x; dziedzina i zbiór wartości zamieniają się miejscami
  4. kontrprzykład: x^2 na \mathbb{R}: odbicie nie jest wykresem funkcji (test prostej pionowej)

Złożenie funkcji: maszyny połączone szeregowo

●○○ wstęp

x\to g\to g(x)\to f\to f(g(x)); kolejność ma znaczenie: f\circ g\neq g\circ f.

Sterowanie: x, wybór f i g

Typowy błąd: „f(g(x))=f(x)\cdot g(x)” i „złożenie jest przemienne”.

Co zobaczysz krok po kroku
  1. argument wchodzi do pierwszej maszyny, wynik idzie do drugiej
  2. ten sam argument w odwrotnej kolejności maszyn daje inny wynik
  3. wykres f\circ g rysowany punkt po punkcie
  4. dziedzina złożenia: argumenty, dla których g(x)\in D_f (np. \sqrt{x-1})

Rodziny funkcji elementarnych z parametrem

●○○ wstęp

Jak parametr zmienia wykres: a^x (0<a<1 i a>1), \log_a x, x^n (parzyste i nieparzyste), a\sin(bx+c).

Sterowanie: parametr a, n itd.

Typowy błąd: „a^x zawsze rośnie”.

Co zobaczysz krok po kroku
  1. wykres dla wartości wyjściowej parametru
  2. płynna zmiana parametru, ślad poprzednich wykresów w szarości
  3. przejście przez wartość szczególną (np. a=1 dla a^x: funkcja stała)

Ciągi i szeregi

Granica ciągu: pas \varepsilon i numer N

●●○ typowy wykład

Definicja \lim a_n=g: dla każdego \varepsilon>0 od pewnego N wszystkie wyrazy leżą w pasie (g-\varepsilon,g+\varepsilon).

Sterowanie: \varepsilon, wybór ciągu

Typowy błąd: „ciąg zbieżny nigdy nie osiąga granicy” i „ciąg zbieżny jest monotoniczny”.

Co zobaczysz krok po kroku
  1. wyrazy a_n jako punkty (n,a_n)
  2. pojawia się pas wokół g; wyrazy poza pasem są czerwone
  3. wskazanie najmniejszego N, od którego wszystkie wyrazy są w pasie
  4. zwężanie pasa (\varepsilon\to0): N rośnie, ale zawsze istnieje
  5. kontrprzykład (-1)^n: dla małego \varepsilon żadne N nie działa

Liczba e i procent składany

●○○ wstępekonomia

Kapitał 1 zł, oprocentowanie 100\% rocznie, kapitalizacja n razy w roku: \left(1+\frac1n\right)^n\to e.

Sterowanie: liczba kapitalizacji n, stopa r (granica e^r)

Typowy błąd: „przy kapitalizacji ciągłej kapitał rośnie nieograniczenie”.

Co zobaczysz krok po kroku
  1. kapitalizacja roczna, półroczna, kwartalna: schodki kapitału w czasie
  2. coraz drobniejsze schodki zbliżają się do krzywej e^t
  3. tabela n i \left(1+\frac1n\right)^n; wartości rosną, ale nie przekraczają e\approx2{,}718

Szereg geometryczny: sumy częściowe

●●○ typowy wykład

\sum_{k=0}^{\infty}q^k=\frac{1}{1-q} dla |q|<1; sumy częściowe jako odcinki układane obok siebie (dla q=\frac12: połowa, ćwiartka, …, razem 2).

Sterowanie: q, liczba wyrazów

Typowy błąd: „suma nieskończenie wielu liczb dodatnich musi być nieskończona”.

Co zobaczysz krok po kroku
  1. kolejne wyrazy jako prostokąty o malejącym polu
  2. suma częściowa S_n na osi i na wykresie (n,S_n)
  3. S_n dąży do \frac{1}{1-q}; dla q\ge1 rośnie bez ograniczenia, dla q=-1 oscyluje

Szereg harmoniczny jest rozbieżny

●●○ typowy wykład

\sum\frac1n=\infty, choć wyrazy dążą do zera. Porównanie z \sum\frac{1}{n^2} (zbieżny).

Sterowanie: liczba wyrazów (do 10^6), skala osi

Typowy błąd: „jeżeli a_n\to0, to szereg jest zbieżny”.

Co zobaczysz krok po kroku
  1. grupowanie wyrazów: \frac13+\frac14\ge\frac12, \frac15+\dots+\frac18\ge\frac12, …
  2. każda grupa dokłada co najmniej \frac12: schodki rosną bez końca
  3. obok sumy \sum\frac{1}{n^2} zatrzymują się poniżej \frac{\pi^2}{6}
  4. oś n w skali logarytmicznej: harmoniczny rośnie jak \ln n

Granica i ciągłość funkcji

Granice jednostronne przez ciągi

●○○ wstęp

Ciąg argumentów x_n=x_0-\frac1n zbliża się do x_0 z lewej strony, x_n=x_0+\frac1n z prawej. Osie przybliżają się do x_0 razem z ciągiem. Suwakiem punkt x_0 wybierz 1 (granice różne), 5 (granice równe) albo 0 (maksimum).

Granice w nieskończoności

●○○ wstęp

Widok oddala się razem z punktem: przy x\to-\infty wartości zbliżają się do 5 (asymptota pozioma), przy x\to+\infty maleją bez ograniczenia (zwróć uwagę na podziałkę osi y).

Asymptota pionowa

●○○ wstęp

Oś x przybliża się do -2, oś y oddala się: wartości rosną (z lewej) lub maleją (z prawej) bez ograniczenia, więc x=-2 jest asymptotą pionową obustronną.

Asymptota ukośna

●●○ typowy wykład

Prosta y=ax+b jest asymptotą ukośną, gdy f(x)-(ax+b)\to0. Fioletowy odcinek pokazuje tę różnicę.

Wykres może przeciąć asymptotę

●○○ wstęp

Może: asymptota pozioma opisuje tylko zachowanie dla x\to\pm\infty. To częste błędne przekonanie studentów.

Ciągłość w punkcie: trzy przypadki

●○○ wstęp

Funkcja jest ciągła w x_0\in D_f, gdy \lim_{x\to x_0^-}f(x)=\lim_{x\to x_0^+}f(x)=f(x_0). Suwak przypadek przełącza trzy sytuacje: granica równa wartości, granica różna od wartości i punkt spoza dziedziny.

Definicja Cauchy’ego: prostokąt \varepsilon–\delta

●●● trudniejsze

\lim_{x\to x_0}f(x)=g: dla każdego \varepsilon>0 istnieje \delta>0, że wykres nad (x_0-\delta,x_0+\delta) mieści się w pasie (g-\varepsilon,g+\varepsilon).

Sterowanie: \varepsilon, \delta (student sam próbuje dobrać), wybór funkcji

Typowy błąd: „\delta dobieramy raz na zawsze” (zależy od \varepsilon).

Co zobaczysz krok po kroku
  1. pas poziomy szerokości 2\varepsilon wokół g
  2. szukanie \delta: pionowy pas zwęża się, aż wykres zmieści się w prostokącie
  3. zmniejszanie \varepsilon i ponowne szukanie \delta
  4. funkcja ze skokiem: dla małego \varepsilon żadne \delta nie wystarcza

Symbol nieoznaczony \left[\frac00\right]: przybliżanie do \frac{\sin x}{x}

●●○ typowy wykład

Licznik i mianownik dążą do zera, a iloraz do 1: przybliżanie widoku pokazuje, że \sin x i x stają się nieodróżnialne.

Sterowanie: powiększenie, wybór przykładu

Typowy błąd: „\frac00=1” albo „\frac00=0”.

Co zobaczysz krok po kroku
  1. wykresy \sin x i x w zwykłej skali
  2. przybliżanie do zera: krzywe się pokrywają
  3. wykres ilorazu z „dziurą” w x=0 na wysokości 1
  4. porównanie z \frac{1-\cos x}{x} (granica 0) i \frac{x}{x^3} (granica nieskończona)

Brak granicy: \sin\frac1x

●●○ typowy wykład

Dwa ciągi x_n\to0 dają różne granice f(x_n), więc granica w 0 nie istnieje (definicja Heinego).

Sterowanie: liczba wyrazów ciągów, powiększenie

Typowy błąd: „jeśli jeden ciąg daje granicę, to granica istnieje”.

Co zobaczysz krok po kroku
  1. wykres oscylujący coraz szybciej przy zerze (przybliżanie)
  2. ciąg x_n=\frac{1}{n\pi}: wartości 0
  3. ciąg x_n=\frac{1}{\frac\pi2+2n\pi}: wartości 1

Własność Darboux i metoda bisekcji

●●○ typowy wykład

Funkcja ciągła zmieniająca znak na \langle a,b\rangle ma miejsce zerowe; bisekcja je znajduje.

Sterowanie: wybór funkcji, dokładność

Co zobaczysz krok po kroku
  1. znaki f(a) i f(b) różne
  2. środek przedziału, wybór połowy ze zmianą znaku (kolejne kroki odtwarzacza)
  3. tabela kolejnych przedziałów, długość maleje dwukrotnie
  4. kontrprzykład: funkcja nieciągła zmienia znak bez miejsca zerowego

Pochodna i jej zastosowania

Styczna: monotoniczność, ekstremum, wypukłość

●●○ typowy wykład

Nachylenie stycznej to pochodna f'(x): dodatnie, gdy funkcja rośnie, ujemne, gdy maleje, zero w ekstremum. Wykres nad styczną oznacza funkcję wypukłą, pod styczną wklęsłą.

Styczne do x^2 i x^3: tabela współczynników kierunkowych

●○○ wstęp

Dwie zakładki: styczne do paraboli f(x)=x^2 i do wykresu f(x)=x^3. Dla wybranych argumentów tabela podaje wartość funkcji, współczynnik kierunkowy stycznej i jej równanie. Zgadnij związek między x a współczynnikiem a – to pochodna: (x^2)'=2x, (x^3)'=3x^2. Dla x^3 tabela jest na początku pusta: najpierw policz sam, potem sprawdź.

Sterowanie: punkt styczności (suwak, przeciąganie punktu na wykresie albo kliknięcie kolumny tabeli)

Typowy błąd: „styczna pozioma oznacza ekstremum” – dla x^3 w punkcie (0,0) styczna jest pozioma, a ekstremum nie ma.

Od siecznej do stycznej: h\to0

●○○ wstęp

Pochodna jako granica ilorazu różnicowego \frac{f(x_0+h)-f(x_0)}{h}.

Sterowanie: x_0, h, wybór funkcji

Typowy błąd: „funkcja ciągła ma pochodną” i „styczna przecina wykres w jednym punkcie”.

Co zobaczysz krok po kroku
  1. punkty x_0 i x_0+h, sieczna i trójkąt przyrostów \Delta x, \Delta y
  2. h maleje, sieczna obraca się do stycznej (z prawej i z lewej strony)
  3. tabela h i ilorazu różnicowego
  4. f(x)=|x| w 0: sieczne z lewej i z prawej dążą do różnych prostych (brak pochodnej)

Wykres pochodnej rysowany z wykresu funkcji

●●○ typowy wykład

Nachylenie stycznej w każdym punkcie odkładamy jako wartość na drugim wykresie: tak powstaje f'.

Sterowanie: wybór funkcji

Typowy błąd: „gdzie f ma maksimum, tam f' ma maksimum”.

Co zobaczysz krok po kroku
  1. dwa wykresy jeden nad drugim (wspólna oś x)
  2. styczna jedzie po f, a na dolnym wykresie zostaje ślad punktu (x,f'(x))
  3. ekstrema f ↔︎ miejsca zerowe f'; przedziały monotoniczności ↔︎ znak f'
  4. zadanie odwrotne: z wykresu f' odgadnij kształt f

Badanie przebiegu zmienności krok po kroku

●●○ typowy wykład

Schemat z wykładu jako kroki: dziedzina → granice na krańcach → asymptoty → f' i monotoniczność → ekstrema → f'' i wypukłość → tabela → wykres.

Sterowanie: wybór funkcji z listy zadań

Typowy błąd: „f'(x_0)=0 oznacza ekstremum” (kontrprzykład x^3).

Co zobaczysz krok po kroku
  1. każdy krok uzupełnia tabelę przebiegu i dodaje element szkicu (asymptoty, strzałki monotoniczności, punkty)
  2. na końcu szkic zamienia się w dokładny wykres

Wielomiany Taylora

●●● trudniejsze

Kolejne przybliżenia T_n(x)=\sum_{k=0}^n\frac{f^{(k)}(x_0)}{k!}(x-x_0)^k dla e^x, \sin x, \ln(1+x).

Sterowanie: stopień n, punkt x_0

Typowy błąd: „więcej wyrazów zawsze daje lepsze przybliżenie wszędzie”.

Co zobaczysz krok po kroku
  1. T_0: stała, T_1: styczna, T_2: parabola dopasowana do krzywizny, …
  2. obszar, w którym błąd jest mniejszy niż 0{,}01, podświetlony
  3. dla \ln(1+x): poza promieniem zbieżności przybliżenia się rozjeżdżają

Metoda Newtona

●●○ typowy wykład

Miejsce zerowe stycznej jako kolejne przybliżenie: x_{k+1}=x_k-\frac{f(x_k)}{f'(x_k)}.

Sterowanie: punkt startowy x_0, wybór funkcji

Co zobaczysz krok po kroku
  1. styczna w x_k, jej przecięcie z osią x
  2. kolejne kroki z przybliżaniem osi; tabela x_k i liczby poprawnych cyfr
  3. zły punkt startowy: rozbieżność lub skok do innego pierwiastka

Reguła de l’Hospitala: kto rośnie szybciej?

●●○ typowy wykład

Porównanie \ln x, x^a, e^x przy x\to\infty przez iloraz i oddalanie osi.

Sterowanie: wykładnik a, zakres osi

Typowy błąd: „x^{10} rośnie szybciej niż e^x”, bo tak wygląda na małym przedziale.

Co zobaczysz krok po kroku
  1. wykresy w zwykłej skali: przez chwilę x^{10} wygrywa z e^x
  2. oddalanie: e^x wyprzedza każdą potęgę
  3. iloraz \frac{x^{10}}{e^x}\to0 i ilorazy pochodnych krok po kroku

Elastyczność funkcji

●●○ typowy wykładekonomia

E_f(x)=\frac{x f'(x)}{f(x)}: o ile procent zmieni się f, gdy x wzrośnie o 1\% (np. popyt a cena).

Sterowanie: cena p, parametry funkcji popytu

Typowy błąd: „elastyczność to nachylenie krzywej popytu”.

Co zobaczysz krok po kroku
  1. krzywa popytu, punkt (p,D(p))
  2. wzrost ceny o 1\%: strzałki przyrostów względnych na obu osiach
  3. kolor punktu: popyt elastyczny (|E|>1), sztywny (|E|<1)
  4. przychód p\cdot D(p) na drugim wykresie: maksimum przy |E|=1

Koszt krańcowy i koszt przeciętny

●●○ typowy wykładekonomia

K'(q) jako koszt kolejnej jednostki; minimum kosztu przeciętnego \frac{K(q)}{q} leży tam, gdzie K'=\frac{K}{q}.

Sterowanie: wielkość produkcji q

Co zobaczysz krok po kroku
  1. funkcja kosztów i styczna (koszt krańcowy)
  2. promień z początku układu do punktu wykresu: jego nachylenie to koszt przeciętny
  3. minimum kosztu przeciętnego: promień staje się styczną

Całka

Sumy Riemanna: od prostokątów do pola

●○○ wstęp

Suma dolna i górna dla podziału na n części; obie dążą do \int_a^b f(x)\,dx.

Sterowanie: n, rodzaj sumy (lewa, prawa, środkowa, dolna, górna)

Typowy błąd: „całka to zawsze pole” (pod osią x wchodzi ze znakiem minus).

Co zobaczysz krok po kroku
  1. podział na 2, 4, 8, … przedziałów (kolejne kroki)
  2. prostokąty dolne i górne, różnica między nimi zaznaczona
  3. tabela sum i wartości całki z SymPy
  4. pole „ujemne” pod osią x

Funkcja górnej granicy całkowania

●●● trudniejsze

F(x)=\int_a^x f(t)\,dt: pole „nawija się” wraz z x, a nachylenie F równa się f(x).

Sterowanie: x, a

Co zobaczysz krok po kroku
  1. pole pod f od a do x rośnie wraz z przesuwaniem x
  2. na dolnym wykresie zostaje ślad (x,F(x))
  3. styczna do F ma nachylenie f(x) (podstawowe twierdzenie rachunku całkowego)

Całka niewłaściwa: \frac1x kontra \frac{1}{x^2}

●●○ typowy wykład

Pole pod \frac{1}{x^2} na \langle1,\infty) jest skończone (=1), pod \frac1x nieskończone.

Sterowanie: b, wykładnik p w \frac{1}{x^p}

Typowy błąd: „nieskończony obszar ma nieskończone pole”.

Co zobaczysz krok po kroku
  1. pole od 1 do b dla obu funkcji
  2. b rośnie z oddalaniem osi; liczniki pól obok
  3. jedno pole zatrzymuje się na 1, drugie rośnie jak \ln b

Nadwyżka konsumenta i producenta

●●○ typowy wykładekonomia

Pola między krzywymi popytu i podaży a ceną równowagi jako całki.

Sterowanie: cena, parametry krzywych

Co zobaczysz krok po kroku
  1. krzywe popytu i podaży, punkt równowagi
  2. nadwyżka konsumenta (pole między popytem a ceną) i producenta
  3. zmiana ceny (np. cena maksymalna): pola się zmieniają, strata społeczna zaznaczona

Funkcje wielu zmiennych

Wykres 3D i poziomice

●●○ typowy wykład

Powierzchnia z=f(x,y) przecinana płaszczyznami z=c; przecięcia rzutowane na płaszczyznę xy dają poziomice.

Sterowanie: c, wybór funkcji (x^2+y^2, x^2-y^2, xy)

Co zobaczysz krok po kroku
  1. powierzchnia (obracana myszą)
  2. płaszczyzna z=c jedzie w górę, przecięcie podświetlone
  3. przecięcie opada na płaszczyznę xy: powstaje mapa poziomic
  4. porównanie: gęste poziomice = stromo

Pochodne cząstkowe jako przekroje

●●○ typowy wykład

\frac{\partial f}{\partial x}: nachylenie przekroju płaszczyzną y=y_0.

Sterowanie: x_0, y_0

Co zobaczysz krok po kroku
  1. punkt na powierzchni, płaszczyzna y=y_0, krzywa przekroju i jej styczna
  2. to samo dla x=x_0
  3. obie styczne rozpinają płaszczyznę styczną

Gradient prostopadły do poziomic

●●○ typowy wykład

Wektor \nabla f wskazuje kierunek najszybszego wzrostu i jest prostopadły do poziomicy.

Sterowanie: położenie punktu, kierunek

Co zobaczysz krok po kroku
  1. mapa poziomic i punkt
  2. wektor gradientu w punkcie; obracany wektor kierunku z pochodną kierunkową
  3. pole gradientów na całej mapie

Ekstremum warunkowe: użyteczność i budżet

●●● trudniejszeekonomia

Maksimum U(x,y) przy ograniczeniu p_x x+p_y y=M: poziomica styczna do linii budżetu (\nabla U=\lambda\nabla g, metoda Lagrange’a).

Sterowanie: ceny p_x, p_y, dochód M

Typowy błąd: „optimum leży w punkcie, gdzie U ma maksimum bez ograniczeń”.

Co zobaczysz krok po kroku
  1. linia budżetu i kolejne krzywe obojętności
  2. przesuwanie się po linii budżetu: użyteczność rośnie, potem maleje
  3. optimum: krzywa obojętności styczna do budżetu, gradienty równoległe
  4. zmiana ceny: linia budżetu się obraca, optimum się przesuwa

Punkt siodłowy

●●○ typowy wykład

f(x,y)=x^2-y^2: gradient zerowy, ale nie ekstremum; przekroje w różnych kierunkach.

Sterowanie: kierunek przekroju

Co zobaczysz krok po kroku
  1. powierzchnia siodła
  2. przekrój y=0 (minimum) i x=0 (maksimum)
  3. obracany przekrój: znak drugiej pochodnej kierunkowej zmienia się

Algebra liniowa

Wektory: dodawanie i kombinacje liniowe

●○○ wstęp

\alpha\mathbf{u}+\beta\mathbf{v} jako złożenie przesunięć; zbiór kombinacji to prosta albo płaszczyzna.

Sterowanie: \alpha, \beta, przeciąganie końców wektorów

Typowy błąd: „dwa różne wektory zawsze rozpinają płaszczyznę”.

Co zobaczysz krok po kroku
  1. wektory \mathbf{u}, \mathbf{v}; reguła równoległoboku
  2. skalowanie \alpha\mathbf{u} i \beta\mathbf{v} suwakami
  3. ślad wszystkich kombinacji: cała płaszczyzna albo (dla wektorów równoległych) tylko prosta

Macierz 2\times2 jako przekształcenie siatki

●●○ typowy wykład

Kolumny macierzy to obrazy wektorów bazowych; cała siatka przekształca się liniowo.

Sterowanie: elementy macierzy a_{ij}, gotowe przykłady

Co zobaczysz krok po kroku
  1. siatka i wektory \mathbf{e}_1, \mathbf{e}_2
  2. płynne przejście od I do A (interpolacja (1-t)I+tA)
  3. obraz kwadratu jednostkowego to równoległobok rozpięty na kolumnach A
  4. przykłady: obrót, skalowanie, ścinanie, rzut, odbicie

Wyznacznik jako pole ze znakiem

●●○ typowy wykład

|\det A| to pole obrazu kwadratu jednostkowego; znak mówi o zmianie orientacji.

Sterowanie: kolumny macierzy

Typowy błąd: „wyznacznik to po prostu liczba z wzoru” (bez interpretacji).

Co zobaczysz krok po kroku
  1. równoległobok rozpięty na kolumnach i jego pole
  2. zmiana kolumny: pole maleje do 0 (kolumny równoległe, macierz osobliwa)
  3. dalej pole „przechodzi na drugą stronę”: orientacja odwrócona, \det<0

Układ dwóch równań: proste na płaszczyźnie

●○○ wstęp

Jedno rozwiązanie, brak rozwiązań, nieskończenie wiele: przecięcie, proste równoległe, pokrywające się.

Sterowanie: współczynniki układu

Co zobaczysz krok po kroku
  1. dwie proste i punkt przecięcia
  2. zmiana współczynnika: proste stają się równoległe (\det=0)
  3. druga interpretacja: kombinacja kolumn równa prawej stronie

Eliminacja Gaussa krok po kroku

●●○ typowy wykład

Operacje na wierszach macierzy rozszerzonej z podświetleniem elementu głównego.

Sterowanie: wybór układu, ułamki / liczby dziesiętne

Co zobaczysz krok po kroku
  1. każdy krok: która operacja (np. w_2-3w_1), podświetlenie wierszy, nowa macierz
  2. postać schodkowa, potem rozwiązanie wstecz
  3. przypadek sprzeczny: wiersz 0=1

Wartości i wektory własne

●●● trudniejsze

Wektory, które przekształcenie tylko skaluje: A\mathbf{v}=\lambda\mathbf{v}.

Sterowanie: kąt wektora \mathbf{v}, elementy macierzy

Typowy błąd: „każda macierz ma rzeczywiste wartości własne”.

Co zobaczysz krok po kroku
  1. wektor jednostkowy obraca się po okręgu, obok jego obraz A\mathbf{v}
  2. gdy \mathbf{v} i A\mathbf{v} są równoległe: wektor własny, \lambda = stosunek długości
  3. okrąg przechodzi w elipsę; kierunki własne na tle siatki
  4. macierz obrotu: brak rzeczywistych wektorów własnych

Mnożenie macierzy jako złożenie przekształceń

●●○ typowy wykład

AB = najpierw B, potem A; AB\neq BA widać na obrazie siatki.

Sterowanie: wybór A i B (obrót, ścinanie, skalowanie)

Typowy błąd: „mnożenie macierzy jest przemienne”.

Co zobaczysz krok po kroku
  1. siatka przekształcona przez B, potem przez A
  2. to samo w odwrotnej kolejności: inny wynik
  3. macierz odwrotna cofa przekształcenie (o ile \det\neq0)

Liczby zespolone: mnożenie to obrót i skalowanie

●●○ typowy wykład

z\cdot w: moduły się mnożą, argumenty dodają. Pierwiastki z jedności jako wierzchołki wielokąta.

Sterowanie: moduł i argument z, n

Co zobaczysz krok po kroku
  1. liczby jako wektory na płaszczyźnie Gaussa
  2. mnożenie przez i: obrót o 90^\circ
  3. potęgi z^n jako spirala; pierwiastki n-tego stopnia z 1

Równania różniczkowe (wstęp)

Pole kierunków i rozwiązania

●●○ typowy wykład

Równanie y'=f(x,y) jako pole małych odcinków; rozwiązanie jest „styczne” do pola.

Sterowanie: warunek początkowy, krok metody Eulera

Co zobaczysz krok po kroku
  1. pole kierunków na siatce
  2. kliknięcie wybiera warunek początkowy, rozwiązanie rysuje się metodą Eulera krok po kroku
  3. mniejszy krok: rozwiązanie numeryczne zbliża się do dokładnego (SymPy dsolve)

Wzrost wykładniczy i logistyczny

●●○ typowy wykładekonomia

y'=ry kontra y'=ry\left(1-\frac yK\right): nasycenie rynku, dyfuzja innowacji.

Sterowanie: r, K, y_0

Co zobaczysz krok po kroku
  1. oba rozwiązania z tego samego punktu startowego
  2. na początku prawie identyczne, potem logistyczne się nasyca
  3. punkt przegięcia przy y=\frac K2